Deklaraciju su usvojili predstavnici Albanije, Bosne i Hercegovine, Hrvatske, Grčke, Italije, Crne Gore, Sjeverne Makedonije, San Marina, Srbije i Slovenije, uz učešće Evropske komisije.

U dokumentu se navodi da ubrzanje procesa proširenja Evropske unije mora ostati strateški prioritet za jadransko-jonsku regiju i Evropu u cjelini, pri čemu je naglašeno da proces pristupanja mora biti kredibilan, predvidiv i zasnovan na reformama i ispunjavanju kriterija svake zemlje kandidatkinje.

Učesnici su pozvali države članice Evropske unije da zadrže snažan politički fokus na procesu proširenja i osiguraju zemljama kandidatima jasan i predvidiv put ka članstvu.

U deklaraciji je pozdravljen napredak koji su zemlje kandidati ostvarile tokom 2025. i 2026. godine, uz ocjenu da makroregionalna saradnja kroz EUSAIR predstavlja važan instrument za približavanje zemalja regiona Evropskoj uniji.

Naglašeno je da saradnja u okviru EUSAIR-a omogućava postepenu integraciju kroz zajedničke projekte, usklađivanje politika i korištenje evropskih fondova, posebno kroz Plan rasta za Zapadni Balkan i druge evropske mehanizme.

Posebno je istaknuta važnost nastavka procesa postepene integracije zemalja regiona u jedinstveno evropsko tržište i evropske politike, uključujući inicijativu za uključivanje Zapadnog Balkana u režim „Roam Like At Home“, kojim bi se ukinuli troškovi rominga između Evropske unije i zemalja regiona.

Učesnici su naglasili da je proširenje Evropske unije pitanje ne samo ekonomskog razvoja nego i političke stabilnosti i sigurnosti evropskog kontinenta.

Skopska deklaracija značajan prostor posvećuje međunarodnoj sigurnosnoj situaciji, uz ocjenu da se Evropa suočava sa sve složenijim i nestabilnijim geopolitičkim okruženjem.

Izražena je zabrinutost zbog posljedica rata u Ukrajini, rastućih tenzija na Bliskom istoku i drugih sigurnosnih izazova koji, kako je navedeno, ugrožavaju evropsku i globalnu stabilnost.

Učesnici su ponovili osudu ruske agresije na Ukrajinu, ocijenivši da predstavlja ozbiljno kršenje međunarodnog prava i temelja međunarodne sigurnosti.

Istovremeno je potvrđena podrška suverenitetu, nezavisnosti i teritorijalnom integritetu Ukrajine unutar međunarodno priznatih granica, kao i podrška obnovi, modernizaciji i rekonstrukciji zemlje.

Deklaracijom je podržan nastavak diplomatskih napora s ciljem postizanja, kako je navedeno, sveobuhvatnog, pravednog i trajnog mira zasnovanog na principima Povelje Ujedinjenih nacija i međunarodnog prava.

Veliki dio dokumenta odnosi se i na stanje na Bliskom istoku.

Učesnici su izrazili ozbiljnu zabrinutost zbog rastućih tenzija u tom regionu, uključujući razvoj situacije u vezi s Iranom, uz poziv svim stranama na maksimalnu suzdržanost, zaštitu civila i poštivanje međunarodnog prava.

Podržani su diplomatski napori usmjereni na osiguravanje slobodne plovidbe i zaštitu ključnih trgovačkih i energetskih ruta, koje su ocijenjene od vitalnog značaja za međunarodnu trgovinu i energetsku sigurnost.

Deklaracijom je podržana provedba održivog primirja u Gazi, uz poziv na nesmetan pristup humanitarnoj pomoći stanovništvu.

Učesnici su ponovili podršku rješenju o dvije države – Izraelu i Palestini – koje bi koegzistirale kao nezavisne, suverene i demokratske države u sigurnim i međunarodno priznatim granicama.

Izražena je zabrinutost i zbog pogoršanja humanitarne situacije u Libanu, uz poziv na zaštitu civila i nastavak diplomatskih napora za prekid sukoba.

Veliki dio Skopske deklaracije posvećen je regionalnoj saradnji, infrastrukturnom povezivanju i jačanju otpornosti jadransko-jonske regije.

Učesnici su potvrdili da EUSAIR ostaje strateški okvir za saradnju država članica Evropske unije i zemalja kandidata, usklađen s prioritetima evropskih politika i višegodišnjih finansijskih okvira Evropske unije.

Naglašeno je da Strategija predstavlja važnu platformu za politički dijalog i koordinaciju politika, omogućavajući državama regiona da zajednički odgovaraju na izazove umjesto kroz fragmentirane nacionalne pristupe.

Deklaracija posebno ističe važnost transportne, energetske i digitalne povezanosti regiona.

U tom kontekstu pozdravljeno je potpisivanje memoranduma o razumijevanju u okviru inicijative „Zelene trake“ (Green Lane Initiative) između zemalja Zapadnog Balkana i susjednih članica Evropske unije, s ciljem ubrzavanja protoka robe i ljudi preko granica i jačanja regionalne trgovine.

U dokumentu se navodi da EUSAIR može imati značajnu ulogu u povezivanju Evrope sa azijskim tržištima kroz razvoj strateških energetskih i transportnih koridora, uključujući Vertikalni gasni koridor i ekonomski koridor Indija–Bliski istok–Evropa (IMEC).

Naglašena je potreba za snažnijom saradnjom sa drugim evropskim regionalnim inicijativama, uključujući Strategiju Evropske unije za dunavsku regiju i Inicijativu tri mora.

Učesnici su također ukazali na problem profesionalnih vozača kamiona u kontekstu primjene sistema ulaska i izlaska iz Evropske unije, ocijenivši da je potrebno pronaći zajedničko rješenje koje će olakšati transport i trgovinu između Evropske unije i zemalja Zapadnog Balkana.

Značajan dio deklaracije odnosi se na budućnost same Strategije EUSAIR i njeno finansiranje nakon 2027. godine.

Učesnici su podržali integriranje prioriteta EUSAIR-a u buduće evropske finansijske instrumente i programe, uključujući kohezijsku politiku Evropske unije, Interreg programe, IPA III, Investicioni okvir za Zapadni Balkan i budući višegodišnji finansijski okvir Evropske unije za period 2028–2034.

Naglašena je potreba da Evropska komisija nastavi pružati snažnu političku i operativnu podršku provođenju prioriteta Strategije.

Deklaracijom je pozdravljen revidirani Akcioni plan EUSAIR-a iz 2025. godine, kojim je uveden peti stub socijalne kohezije i dodatno naglašen značaj proširenja Evropske unije, digitalne tranzicije, ekonomskog razvoja i teritorijalne otpornosti regiona.

Učesnici su ocijenili da je jačanje višerazinskog upravljanja i saradnje između evropskih, nacionalnih, regionalnih i lokalnih institucija ključno za uspješnu realizaciju Strategije.

Poseban akcenat stavljen je na ulogu lokalnih i regionalnih vlasti, akademske zajednice, civilnog društva i privrednih komora u provođenju prioriteta EUSAIR-a.

U deklaraciji je naglašeno da je saradnja sa univerzitetima, nevladinim organizacijama, gradovima i poslovnom zajednicom od suštinskog značaja za održivost i vidljivost Strategije.

Učesnici su pohvalili rad Jadransko-jonskih foruma gradova, privrednih komora i univerziteta, ocijenivši da oni imaju ključnu ulogu u povezivanju institucija i građana regiona.

Također, veliki dio dokumenta posvećen je mladima, demografskim izazovima i problemu odlaska stanovništva iz regiona.

Učesnici su upozorili da budućnost jadransko-jonske regije zavisi od sposobnosti država da mladima osiguraju kvalitetno obrazovanje, zaposlenje i perspektivu za ostanak.

Pozvano je na veća ulaganja u obrazovanje, razvoj vještina, mobilnost radne snage, inovacije i poduzetništvo.

Deklaracijom je podržan nastavak projekata usmjerenih na mlade, uključujući EUSAIR POPRI Youth program i aktivnosti EUSAIR Omladinskog vijeća.

Istaknuto je da takvi projekti predstavljaju važan odgovor na problem „odliva mozgova“ i demografskog pada u regionu.

Učesnici su također pozdravili aktivnosti usmjerene na stipendiranje, stručne prakse i podršku srednjoškolskim projektima mladih iz jadransko-jonske regije.

Skopskom deklaracijom potvrđena je i važnost parlamentarne saradnje unutar Jadransko-jonske inicijative.

Pozdravljeno je održavanje Konferencije predsjednika parlamenata Jadransko-jonske inicijative u Skoplju u aprilu ove godine, na kojoj je razgovarano o miru, stabilnosti i regionalnoj povezanosti, uključujući koridore VIII i X.

Na kraju dokumenta učesnici su čestitali Sjevernoj Makedoniji na uspješnom predsjedavanju Jadransko-jonskom inicijativom i EUSAIR-om, uz ocjenu da je tokom jednogodišnjeg mandata ostvarila značajan napredak u jačanju regionalne saradnje i evropske perspektive regiona.

Istovremeno je potvrđeno da Italija od 1. juna 2026. do 31. maja 2027. godine preuzima jednogodišnje predsjedavanje EUSAIR-om, uz očekivanje da će nastaviti jačati regionalnu saradnju, povezivanje i evropsku integraciju jadransko-jonske regije.

 

(FENA) E. F.